**सामाजिक विद्रोहाची धार आणि संवेदनशील प्रेमाचा प्रवाह: ‘विद्रोह प्रेमाचा’
………
प्रा. डॉ. भगवान सूर्यवंशी, नांदेड
………..
साहित्य क्षेत्रात प्रेमावर भाष्य करणाऱ्या कवितांची कमतरता नाही; परंतु प्रेम म्हणजे केवळ दोन मनांचे भावविश्व नसून, ते सामाजिक परिवर्तनाचे आणि विद्रोहाचे भक्कम व्यासपीठ असू शकते, याचा सशक्त प्रत्यय कवयित्री उज्ज्वला पडलवार यांच्या ‘विद्रोह प्रेमाचा’ या नव्याने प्रकाशित झालेल्या कविता संग्रहातून येतो. हा केवळ भावुक प्रेमकवितांचा संग्रह नसून, तो विषमतेविरुद्ध आवाज उठवणाऱ्या आणि सामाजिक बदलावाची आस धरणाऱ्या एका लढाऊ मानसिकतेचे प्रतीक आहे.
चळवळीतील अनुभवांतून फुललेले प्रगल्भ काव्य
कवयित्री उज्ज्वला पडलवार यांचा स्वतःचा सामाजिक व राजकीय चळवळींमध्ये थेट आणि सक्रिय सहभाग आहे. त्यामुळे त्यांनी शोषीत, वंचित आणि उपेक्षित घटकांचे दुःख जवळून पाहिले आहे. समाजातील या अन्यायाविरुद्ध लढताना त्यांनी कवितेचा शस्त्र म्हणून वापर केला आहे. एका बाजूला प्रस्थापित आणि प्रतिष्ठित वर्गाच्या शोषक संस्कृतीवर व विषमतावादी समाजरचनेवर त्या आपल्या कवितेतून परखड प्रहार करतात; तर दुसऱ्या बाजूला मानवी संवेदनांचे, प्रेमाचे आणि करुणेचे नाते जपताना दिसतात.
त्यांच्या कवितेतील स्त्री ही अबला नाही, तर ती संघर्षाला सामोरी जाणारी ध्येयवादी स्त्री आहे. चळवळीत काम करताना आपल्या सखीला, मैत्रिणीला धीर देताना त्या अत्यंत ठामपणे म्हणतात:
“तू घाबरू नकोस बये,
पायाखालची माती आहे शाबूत तोवर,
तुझ्या मुक्तीचा सूर्य मावळणार नाही…”
लढाऊ बाणा आणि प्रेमाची आर्द्रता यांचा सुंदर मिलाफ
संग्रहातील ‘वाट’ या पहिल्याच कवितेमध्ये “माझ्या प्रत्येक पावलामागे तुझा विश्वास आहे अन म्हणूनच ही वाट अजूनही प्रकाशमान आहे…” असा जबरदस्त आशावाद त्या व्यक्त करतात. समाज बदलावाची कठीण लढाई लढत असतानाच, मनात प्रेमाचा कोपराही त्यांनी तितक्याच आत्मीयतेने जपला आहे. “माझ्या आनंदाचे कारण तू असाच बनून राहा, स्वप्नात येशील का नाही माहीत नाही, परंतु माझे गोड स्वप्न बनून राहा…” अशा भावना व्यक्त करताना त्यांच्यातील संवेदनशील मन व्यक्त होते.
त्याचप्रमाणे,
“बरसेल रे पाऊस तू सोबत असताना,
मन भरून पाहीन समुद्रांच्या लाटांशी तू खेळताना…”
या ओळींमधून प्रेमाची व्याकुळता, आतुरता आणि निसर्गाशी जुळलेले तरल नाते उलगडते.
गंभीर सामाजिक प्रश्नांवर रोखठोक भाष्य
या संग्रहात प्रेमाच्या विश्वासोबतच सामाजिक आणि राजकीय वास्तवाचे दाहक भान जपणारे काव्य समाविष्ट आहे. ‘विषमतेची दरी’, ‘अस्थिरतेच्या या अंधारातही’ आणि ‘आरक्षण’ यांसारख्या कविता अत्यंत अर्थपूर्ण, गंभीर प्रकृतीच्या आणि वाचकाला विचारात पाडणाऱ्या आहेत. आजच्या अस्वस्थ आणि अन्यायी परिस्थितीवर या कविता रोखठोक भाष्य करतात आणि वाचकाला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडतात.
उत्कृष्ट निर्मितीमूल्ये आणि सौंदर्यदृष्टी
अभिदा प्रकाशनाची ही पहिलीच निर्मिती असूनही, प्रकाशकांनी निर्मितीमूल्यांच्या बाबतीत अत्यंत उच्च दर्जा जपला आहे. पुस्तकाची आकर्षक मांडणी, सजावट आणि आतील अर्थपूर्ण रेखाटने पुस्तकाच्या बाह्य व अंतर्गत सौंदर्यात मोठी भर घालतात. प्रसिद्ध चित्रकार भारत दाढेल यांनी रेखाटलेली चित्रे प्रत्येक कवितेच्या आशयाला पुरक ठरणारी आहेत. त्यामुळे कवितेचा गूढ आणि सखोल अर्थ वाचकांपर्यंत सहजतेने पोहोचतो.
थोडक्यात सांगायचे तर…
‘विद्रोह प्रेमाचा’ हा कविता संग्रह केवळ वाचून सोडून देणारा नसून, मनाला अंतर्मुख करणारा आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा देणारा आहे. ५६ पानांची सुटसुटीत रचना असलेला हा दर्जेदार संग्रह प्रत्येक कविताप्रेमी आणि चळवळीतील कार्यकर्त्याच्या संग्रही असावा असाच आहे.
……………
पुस्तकाचे नाव: विद्रोह प्रेमाचा (कविता संग्रह)
कवयित्री: उज्ज्वला पडलवार
प्रकाशक: अभिदा प्रकाशन
पृष्ठे: ५६
मूल्य: ₹ २००/-
रेखाटने: भारत दाढेल
मुखपृष्ठ : संतोष धोंगडे
………..
साहित्य क्षेत्रात प्रेमावर भाष्य करणाऱ्या कवितांची कमतरता नाही; परंतु प्रेम म्हणजे केवळ दोन मनांचे भावविश्व नसून, ते सामाजिक परिवर्तनाचे आणि विद्रोहाचे भक्कम व्यासपीठ असू शकते, याचा सशक्त प्रत्यय कवयित्री उज्ज्वला पडलवार यांच्या ‘विद्रोह प्रेमाचा’ या नव्याने प्रकाशित झालेल्या कविता संग्रहातून येतो. हा केवळ भावुक प्रेमकवितांचा संग्रह नसून, तो विषमतेविरुद्ध आवाज उठवणाऱ्या आणि सामाजिक बदलावाची आस धरणाऱ्या एका लढाऊ मानसिकतेचे प्रतीक आहे.
चळवळीतील अनुभवांतून फुललेले प्रगल्भ काव्य
कवयित्री उज्ज्वला पडलवार यांचा स्वतःचा सामाजिक व राजकीय चळवळींमध्ये थेट आणि सक्रिय सहभाग आहे. त्यामुळे त्यांनी शोषीत, वंचित आणि उपेक्षित घटकांचे दुःख जवळून पाहिले आहे. समाजातील या अन्यायाविरुद्ध लढताना त्यांनी कवितेचा शस्त्र म्हणून वापर केला आहे. एका बाजूला प्रस्थापित आणि प्रतिष्ठित वर्गाच्या शोषक संस्कृतीवर व विषमतावादी समाजरचनेवर त्या आपल्या कवितेतून परखड प्रहार करतात; तर दुसऱ्या बाजूला मानवी संवेदनांचे, प्रेमाचे आणि करुणेचे नाते जपताना दिसतात.
त्यांच्या कवितेतील स्त्री ही अबला नाही, तर ती संघर्षाला सामोरी जाणारी ध्येयवादी स्त्री आहे. चळवळीत काम करताना आपल्या सखीला, मैत्रिणीला धीर देताना त्या अत्यंत ठामपणे म्हणतात:
“तू घाबरू नकोस बये,
पायाखालची माती आहे शाबूत तोवर,
तुझ्या मुक्तीचा सूर्य मावळणार नाही…”
लढाऊ बाणा आणि प्रेमाची आर्द्रता यांचा सुंदर मिलाफ
संग्रहातील ‘वाट’ या पहिल्याच कवितेमध्ये “माझ्या प्रत्येक पावलामागे तुझा विश्वास आहे अन म्हणूनच ही वाट अजूनही प्रकाशमान आहे…” असा जबरदस्त आशावाद त्या व्यक्त करतात. समाज बदलावाची कठीण लढाई लढत असतानाच, मनात प्रेमाचा कोपराही त्यांनी तितक्याच आत्मीयतेने जपला आहे. “माझ्या आनंदाचे कारण तू असाच बनून राहा, स्वप्नात येशील का नाही माहीत नाही, परंतु माझे गोड स्वप्न बनून राहा…” अशा भावना व्यक्त करताना त्यांच्यातील संवेदनशील मन व्यक्त होते.
त्याचप्रमाणे,
“बरसेल रे पाऊस तू सोबत असताना,
मन भरून पाहीन समुद्रांच्या लाटांशी तू खेळताना…”
या ओळींमधून प्रेमाची व्याकुळता, आतुरता आणि निसर्गाशी जुळलेले तरल नाते उलगडते.
गंभीर सामाजिक प्रश्नांवर रोखठोक भाष्य
या संग्रहात प्रेमाच्या विश्वासोबतच सामाजिक आणि राजकीय वास्तवाचे दाहक भान जपणारे काव्य समाविष्ट आहे. ‘विषमतेची दरी’, ‘अस्थिरतेच्या या अंधारातही’ आणि ‘आरक्षण’ यांसारख्या कविता अत्यंत अर्थपूर्ण, गंभीर प्रकृतीच्या आणि वाचकाला विचारात पाडणाऱ्या आहेत. आजच्या अस्वस्थ आणि अन्यायी परिस्थितीवर या कविता रोखठोक भाष्य करतात आणि वाचकाला अंतर्मुख होण्यास भाग पाडतात.
उत्कृष्ट निर्मितीमूल्ये आणि सौंदर्यदृष्टी
अभिदा प्रकाशनाची ही पहिलीच निर्मिती असूनही, प्रकाशकांनी निर्मितीमूल्यांच्या बाबतीत अत्यंत उच्च दर्जा जपला आहे. पुस्तकाची आकर्षक मांडणी, सजावट आणि आतील अर्थपूर्ण रेखाटने पुस्तकाच्या बाह्य व अंतर्गत सौंदर्यात मोठी भर घालतात. प्रसिद्ध चित्रकार भारत दाढेल यांनी रेखाटलेली चित्रे प्रत्येक कवितेच्या आशयाला पुरक ठरणारी आहेत. त्यामुळे कवितेचा गूढ आणि सखोल अर्थ वाचकांपर्यंत सहजतेने पोहोचतो.
थोडक्यात सांगायचे तर…
‘विद्रोह प्रेमाचा’ हा कविता संग्रह केवळ वाचून सोडून देणारा नसून, मनाला अंतर्मुख करणारा आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा देणारा आहे. ५६ पानांची सुटसुटीत रचना असलेला हा दर्जेदार संग्रह प्रत्येक कविताप्रेमी आणि चळवळीतील कार्यकर्त्याच्या संग्रही असावा असाच आहे.
……………
पुस्तकाचे नाव: विद्रोह प्रेमाचा (कविता संग्रह)
कवयित्री: उज्ज्वला पडलवार
प्रकाशक: अभिदा प्रकाशन
पृष्ठे: ५६
मूल्य: ₹ २००/-
रेखाटने: भारत दाढेल
मुखपृष्ठ : संतोष धोंगडे
